Παναγιώτης Κυριακόγγονας: η νευροχειρουργική σου δίνει τη δυνατότητα να βελτιώσεις την ποιότητα ζωής του ασθενούς

388

Για τις εξελίξεις της νευροχειρουργικής στην αντιμετώπιση σοβαρών παθήσεων μας μιλά ο διαπρεπής νευροχειρουργός Παναγιώτης Κυριακόγγονος, στρατιωτικός ιατρός στο 401 νοσοκομείο. Σύμφωνα με τα όσα περιγράφει ο γιατρός όσο προχωράει η τεχνολογία και οι δυνατότητες της απεικόνισης τόσο ανακαλύπτονται καινούργια στοιχεία όσον αφορά τη δομή και ιδιαίτερα τη λειτουργία του νωτιαίου μυελού…

 

Πως ήρθε η απόφαση να ακολουθήσετε μια τόσο δύσκολη ειδικότητα όπως η Νευροχειρουργική;

Μπορεί η νευροχειρουργική να είναι όπως λέτε από τις πιο δύσκολες ειδικότητες, αλλά η δυνατότητα του ασφαλούς χειρισμού και παρέμβασης στο πλέον ευαίσθητο τμήμα του ανθρωπίνου σώματος (τον εγκέφαλο και νωτιαίο μυελό) με αποτέλεσμα την βελτίωση της ποιότητας ζωής των ασθενών, είναι κάτι που αξίζει τις θυσίες που πρέπει να κάνει κάποιος.  Και αν σκεφτεί κανείς τον μεγάλο αριθμό των ανθρώπων που πάσχουν από σοβαρά προβλήματα στη σπονδυλική στήλη και την δυνατότητα να βοηθηθούν οι άνθρωποι αυτοί να έχουν μια ποιοτική ζωή, ήταν σχετικά εύκολη η απόφαση αυτή για μένα.

 

 

Ποιες είναι οι νεότερες εξελίξεις στον τομέα της νευροχειρουργικής, δεδομένου ότι σε πρόσφατο συνέδριο αναφέρθηκε ότι υπάρχουν νέοι τρόποι αντιμετώπισης των τραυματισμών του νωτιαίου μυελού.

Όσο προχωράει η τεχνολογία και οι δυνατότητες της απεικόνισης τόσο ανακαλύπτονται καινούργια στοιχεία όσον αφορά τη δομή και ιδιαίτερα τη λειτουργία του νωτιαίου μυελού. Έτσι σαν αποτέλεσμα αρχίζουν να εφαρμόζονται, σε πειραματικό επίπεδο βέβαια, νέες έρευνες όσον αφορά στην ιδιαιτερότητα του νωτιαίου μυελού στις κακώσεις σε σχέση με άλλα όργανα. Η καλύτερη κατανόηση λοιπόν των μηχανισμών και των βιοχημικών αλλαγών που συμβαίνουν στον νωτιαίο μυελό μετά από ένα τραύμα, μας επιτρέπουν στο να δοκιμάζονται καινούργιες ουσίες και καινούργια πρωτόκολλα στην αντιμετώπιση των κακώσεων του νωτιαίου μυελού. Σαν παράδειγμα, χωρίς να είναι το μόνο, θα μπορούσαμε να αναφέρουμε μια πρωτοποριακή μελέτη του πανεπιστημίου Karolinska στη Σουηδία, σύμφωνα με την οποία στον νωτιαίο μυελό αναπτύσσεται μετά από κάκωση ένας ειδικός ουλώδης ιστός, ο οποίος εμποδίζει την αναγέννηση των νευρικών αξόνων. Οι Σουηδοί ερευνητές βρήκαν ότι η ιδιότητα αυτή του ουλώδους ιστού οφείλεται στην ύπαρξη συγκεκριμένων κυττάρων γύρω από τα νεοδημιουργούμενα αιμοφόρα αγγεία. Τα κύτταρα αυτά είναι υπεύθυνα για τη δημιουργία του μεγαλύτερου τμήματος του ουλώδους ιστού.

Έτσι, σε πειράματα σε ποντίκια στόχευσαν τα κύτταρα αυτά με ειδικούς αναστολείς, μειώνοντας την ποσότητα του δημιουργούμενου ουλώδους ιστού και έτσι κατάφεραν να επιμηκυνθούν νευρικές απολήξεις, οι οποίες διαπερνώντας τον ουλώδη ιστό ενώθηκαν με άλλα νευρικά κύτταρα. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα την άμεση βελτίωση της κινητικότητας στα πειραματόζωα.

Υπάρχουν όμως κι άλλες μελέτες, όχι σε μικροσκοπικό επίπεδο, που αφορούν την εξέλιξη των ρομποτικών βοηθημάτων και την καλύτερη διασύνδεσή τους με τον ασθενή.

Πάντως θα πρέπει να τονιστεί ότι οι μελέτες αυτές βρίσκονται στην παρούσα φάση σε πρώιμο πειραματικό επίπεδο.

 

 

Πολλές φορές ακούμε τη φράση «πήγαινε να σου κάνει ο γιατρός σπονδυλοδεσία»…τι ακριβώς είναι και σε ποιες περιπτώσεις γίνεται;

Η σπονδυλοδεσία είναι μια επέμβαση στην οποία σταθεροποιούνται («δένονται»), δύο ή περισσότεροι σπόνδυλοι μεταξύ τους.

Η σπονδυλοδεσία απαιτείται όταν υπάρχει αστάθεια στη σπονδυλική στήλη, όπως για παράδειγμα σε ένα ασταθές κάταγμα σπονδύλου, όταν δημιουργείται διεγχειρητικά αστάθεια, όπως για παράδειγμα σε ευρείες πεταλεκτομές και σε παραμορφωτικές παθήσεις της σπονδυλικής στήλης, όπως για παράδειγμα σε μία σπονδυλολίσθηση ή μια κυφο- σκολίωση.

 

Είναι γνωστό ότι μερικά διακεκριμένα νοσοκομεία του εξωτερικού σας έχουν αποδεχθεί στου κόλπους τους. Γνωρίζοντας λοιπόν τη νευροχειρουργική σε άλλες μεγάλες ευρωπαϊκές πόλεις ποιες είναι οι διαφορές που έχετε καταγράψει με τη χώρα μας;

Οι διαφορές της χώρας μας σε σχέση με τις λεγόμενες προοδευμένες χώρες της Δύσης, δεν είναι σε καμία περίπτωση στο επίπεδο την ιατρικής όσον αφορά σε αυτό καθεαυτό το επιστημονικό επίπεδο. Εντάσσεται κυρίως στη διαφορετική οργάνωση του συστήματος υγείας που σε αυτό περιλαμβάνονται και η διαφορετική δομή και λειτουργία των νοσοκομείων και των κλινικών.

 

Οσφυαλγία, ισχιαλγία, δισκοκήλη: τρεις συχνές παθήσεις που επιφέρουν πολλές χαμένες εργατοώρες από τους πάσχοντες… Πως μπορούν να αντιμετωπιστούν έγκαιρα και αποτελεσματικά;

Αρχικά θα πρέπει να διαχωρίσουμε τις παραπάνω έννοιες. Έτσι, τόσο η οσφυαλγία όσο και η ισχιαλγία είναι συμπτώματα και όχι παθήσεις. Πονάει δηλαδή η μέση (οσφυαλγία) ή το πόδι (ισχιαλγία). Η δισκοκήλη είναι πάθηση που προκαλεί τα παραπάνω συμπτώματα.

Καλό είναι να αναφερθούν κάποια βασικά στοιχεία όσον αφορά στη δισκοκήλη. Δισκοκήλη ή κήλη μεσοσπονδυλίου δίσκου ονομάζεται η παθολογία εκείνη της σπονδυλικής στήλης κατά την οποία, λόγω ρήξης του ινώδους δακτυλίου (του περιβλήματος δηλαδή) του μεσοσπονδυλίου δίσκου, μέρος του μαλακού πυρήνα (πηκτοειδής πυρήνας) μετατοπίζεται προκαλώντας πίεση στα νευρικά στοιχεία. Η δισκοκήλη ανάλογα με το ύψος της σπονδυλικής στήλης που εμφανίζεται διακρίνεται σε οσφυϊκή, αυχενική ή θωρακική δισκοκήλη. Η συχνότερη εντόπιση είναι στην οσφυϊκή μοίρα της σπονδυλικής στήλης (μέση) και ακολουθεί η αυχενική μοίρα και τέλος η θωρακική μοίρα της σπονδυλικής στήλης με ποσοστό που δεν ξεπερνάει το 1-2% των συνολικών δισκοκηλών. Από τις δισκοκήλες της οσφυϊκής μοίρας οι πιο συχνές στις ηλικίες <55 είναι μεταξύ των μεσοσπονδυλίων διαστημάτων Ο4-Ο5 και Ο5-Ι1 σε ποσοστό 95%.

Πάντως θα πρέπει να τονιστεί ότι από τους ανθρώπους που έχουν συμπτώματα από μία δισκοκήλη, μόνο το 5-10% θα χρειαστούν χειρουργική αντιμετώπιση. Οι υπόλοιποι θα έχουν σαφή βελτίωση με συντηρητική αγωγή. Πάντως , το σωστό είναι όταν τα συμπτώματα διαρκούν αρκετές ημέρες να επισκέπτεται ο ασθενής έναν ειδικό σπονδυλικής στήλης.

 

Παραμορφωτικές διαταραχές σπονδυλικής στήλης: Εξηγήστε μας πόσο σοβαρές είναι γιατρέ και τι πρέπει να γνωρίζουμε γι αυτές, για παράδειγμα σε τι ηλικίες εμφανίζονται, τι επικινδυνότητα επιφέρουν και πως αντιμετωπίζονται;

Οι  παραμορφωτικές παθήσεις της σπονδυλικής στήλης εκφυλιστικής αρχής (Adult Spinal Deformity-ASD), είναι οι παθήσεις εκείνες που προκαλούν αλλαγή στη φυσιολογική δομή και αρχιτεκτονική της σπονδυλικής στήλης στους ενήλικες, τόσο στο στεφανιαίο επίπεδο (για παράδειγμα σκολίωση), όσο και στο οβελιαίο επίπεδο.

Η πιο σημαντική επίπτωση και πιο συχνή επίπτωση, είναι η ύπαρξη μονίμου πόνου και η δυσχέρεια στη στάση και βάδιση, με αποτέλεσμα να μην μπορούν οι ασθενείς να επιτελέσουν τις καθημερινές τους δραστηριότητες. Ένας 60αρης για παράδειγμα είναι αναγκασμένος να συμπεριφέρεται σαν 80αρης. Και αυτό έχει αρνητική επίδραση τόσο στον ίδιο, όσο και τους οικείους του. Πάσχει όλη η οικογένεια και μάλιστα από μία κατάσταση η οποία είναι χρόνια και σταδιακά επιδεινούμενη. Ενώ, να σημειωθεί ότι εμφανίζονται σε ασθενείς μεγαλύτερης ηλικίας.

Η θεραπευτική προσέγγιση των ασθενών αυτών καθώς και η πρόγνωσή τους, έχει αλλάξει σημαντικά προς το καλύτερο τα τελευταία χρόνια. Αυτό οφείλεται τόσο στην ύπαρξη νέων εξελιγμένων υλικών και χειρουργικών τεχνικών (ελάχιστα επεμβατικές τεχνικές, πιο βιοσυμβατά υλικά, χρήση μικροσκοπίου/ενδοσκοπίου), όσο και την πολύχρονη μετεγχειρητική παρακολούθηση με αποτέλεσμα την πιο ολοκληρωμένη μελέτη του αποτελέσματος των διάφορων θεραπειών».

Η βασική αρχή στην αντιμετώπιση των εκφυλιστικών διαταραχών της σπονδυλικής στήλης,  είναι η αποσυμπίεση των νευρικών στοιχείων και η βελτίωση της ισορροπίας της σπονδυλικής στήλης είτε συντηρητικά, είτε χειρουργικά, ή συνηθέστερα με συνδυασμό  και των δυο θεραπειών.

 

Αυχενική μυελοπάθεια: Ποια είναι τα συμπτώματα που πρέπει να προσέχουμε και ποιοι είναι οι παράγοντες εμφάνισης; Υπάρχει κίνδυνος αναπηρίας; Ποιες ηλικίες πλήττει και πως γίνεται η διάγνωση και η θεραπεία;

Στην αυχενική μυελοπάθεια υπάρχει βλάβη στο νωτιαίο μυελό στο ύψος του αυχένα λόγω πίεσής του. Τα αίτια που μπορεί να προκαλέσουν μία τέτοια βλάβη είναι διάφορα, τα συχνότερα όμως είναι: (Τραυματισμός, για παράδειγμα μετά από τροχαίο – Κεντρική δισκοκήλη – Στένωση – Όγκοι – Σπονδυλολίσθηση/υπεξάρθρημα). Όσον αφορά τη συμπτωματολογία το 75-80% των ασθενών, αναφέρουν ως   βασικά σύμπτωμα (Μούδιασμα ή και αδυναμία στα χέρια «ειδικά δυσκολία στις λεπτές κινήσεις όπως το γράψιμο και το κούμπωμα στο πουκάμισο», Δυσκολία στο περπάτημα, αστάθεια βάδισης, βαριά ή «μαγκωμένα» πόδια, Δυσκαμψία, πόνος  στον αυχένα και  σε προχωρημένες περιπτώσεις, δυσκολία στην ούρηση , την αφόδευση και την σεξουαλική λειτουργία).

Η διάγνωση γίνεται με την κλινική εξέταση του ασθενούς και επιβεβαιώνεται μετά από διενέργεια μαγνητικής τομογραφίας. Ο κίνδυνος αναπηρίας στην περίπτωση που υπάρχει ήδη εγκατεστημένη αυχενική μυελοπάθεια είναι σημαντικός και μάλιστα σε προχωρημένες και παραμελημένες περιπτώσεις, μπορεί να παρατηρηθεί και τετραπάρεση, έντονη δηλαδή αδυναμία τόσο στα χέρια, όσο και στα πόδια με αδυναμία στάσης και βάδισης και καθήλωση σε αναπηρικό καροτσάκι ή ακόμα και στο κρεβάτι.  Για το λόγο αυτό είναι απαραίτητη η σύντομη αντιμετώπιση, η οποία είναι χειρουργική. Γίνεται είτε με πρόσθια (συνήθως), ή σπανιότερα με οπίσθια προσπέλαση και σε πολύ ειδικές περιπτώσεις με συνδυασμό πρόσθιας και οπίσθιας προσπέλασης.  Ο σκοπός της χειρουργικής επέμβασης είναι από τη μία μεριά η πλήρης αποσυμπίεση του νωτιαίου μυελού και από την άλλη η σταθεροποίηση της σπονδυλικής στήλης στη θέση αυτή.

Γιατρέ μπορείτε να μας εξηγήσετε τι εννοούμε όταν λέμε σύνδρομο αποτυχημένης μέσης; Ποιες αιτίες ενοχοποιούνται για την εμφάνισή του; Αφορά όλες τις ηλικίες; Πως μπορεί να θεραπευτεί;

Το σύνδρομο αποτυχημένης μέσης είναι μια ιδιάζουσα κλινική οντότητα. Κάτι αντίστοιχο δεν εμφανίζεται σε καμία άλλη πάθηση. Δεν υπάρχει δηλαδή σύνδρομο αποτυχημένης χολής ή σύνδρομο αποτυχημένου εντέρου. Αυτό δείχνει και τη σοβαρότητα της κατάστασης αυτής. Το σύνδρομο αποτυχημένης μέσης (failed back surgery syndrome – FBSS) είναι η κατάσταση εκείνη όπου υπάρχει εμμένων πόνος στη μέση ή σε κάποιο πόδι αγνώστου αιτιολογίας και παρά την χειρουργική επέμβαση που έγινε με σκοπό να θεραπευτεί αυτός ο πόνος. Είναι δυνατόν ο πόνος αυτός να εμφανίζεται αμέσως μετά το χειρουργείο, ή σε μεταγενέστερο στάδιο. Σύμφωνα με μελέτες το ποσοστό των ασθενών που θα εμφανίσουν το σύνδρομο αυτό κυμαίνεται μεταξύ 6%-25%. Όσο αυξάνεται η ηλικία τόσο μεγαλώνει και η πιθανότητα.

  • Ξεκινώντας λοιπόν από τα καθαρά ιατρικά αίτια, θα μπορούσαμε να αναφέρουμε:
  • 1) Λανθασμένη αρχική διάγνωση του προβλήματος (ελλιπής απεικονιστικός έλεγχος,  ανακολουθία κλινικής εικόνας και ευρημάτων από τις εξετάσεις, κ.λ.π.)
  • 2) Λανθασμένη επιλογή του είδους της χειρουργικής επέμβασης (για παράδειγμα, το είδος του χειρουργείου που γίνεται σε μία απλή δισκοκήλη είναι διαφορετικό με αυτό που γίνεται σε μία σπονδυλολίσθηση).
  • 3) Συνεχιζόμενη πίεση στις νευρικές ρίζες είτε από υπόλειμμα δισκικού υλικού είτε από ύπαρξη οστεοφύτων.
  • 4) Υποτροπή δισκοκήλης στο επίπεδο του χειρουργείου είτε δημιουργία νέας σε άλλο σημείο.
  • 5) Σύνδρομο παρακείμενου επιπέδου (adjacent segment disease  με αλλοιώσεις σε γειτονικό επίπεδο από αυτό που χειρουργήθηκε (συνήθως εμφανίζεται μετά από σπονδυλοδεσία).
  • 6) Δημιουργία αστάθειας της σπονδυλικής στήλης
  • 7) Μετεγχειρητική αραχνοειδίτιδα ή/και ανάπτυξη μετεγχειρητικών ουλών.
  • 8) Τραυματισμός νευρικών στοιχείων κατά τη διάρκεια του χειρουργείου.
  • 9) Μυϊκός σπασμός των παρασπονδυλικών μυών.
  • 10) Φυσιολογική εκφύλιση της σπονδυλικής στήλης με την αύξηση της ηλικίας.
  • 11) Δημιουργία μετεγχειρητικού αιματώματος.
  • 12) Μη συμμόρφωση μετά την χειρουργική επέμβαση στις ιατρικές οδηγίες.

Περνώντας στα κοινωνικοοικονομικά αίτια, έχει αποδειχθεί με παγκόσμιες μελέτες, ότι οι ασθενείς οι οποίοι προσδοκούν δευτερογενές όφελος, όπως για παράδειγμα συνεχιζόμενες αναρρωτικές άδειες ή αναπηρικά επιδόματα, στατιστικά εμφανίζουν πολύ μεγαλύτερο ποσοστό του συνδρόμου σε σχέση με τον γενικό πληθυσμό και μάλιστα αυτή είναι και η συνηθέστερη αιτία του συνδρόμου.

Τέλος, σημαντικό ρόλο παίζει και η ψυχολογική κατάσταση του ασθενούς. Υπάρχουν πολλές μελέτες που δείχνουν ότι η κατάθλιψη είναι ένας ιδιαίτερα αρνητικός παράγοντας στην ομαλή μετεγχειρητική εξέλιξη και πορεία του ασθενούς, όπως επίσης και άλλες διαταραχές (σε μικρότερο βαθμό), όπως οι έντονες αγχώδεις εκδηλώσεις ή οι νευρώσεις. Γι΄αυτό το λόγο στις Η.Π.Α. η USPSTF (United States Preventive Services Task Force) προτείνει την προεγχειρητική ψυχιατρική εκτίμηση όλων των ασθενών που πρόκειται να χειρουργηθούν στη σπονδυλική στήλη και πάσχουν από κάποια ψυχική και ψυχολογική διαταραχή.

Για την σωστή εκτίμηση, διάγνωση και οριστική  αντιμετώπιση του συνδρόμου της αποτυχημένης μέσης πρέπει ο θεράπων γιατρός να παίρνει λεπτομερές ιατρικό ιστορικό (αλλά και ψυχιατρικό και κοινωνικοοικονομικό) και να λαμβάνει υπόψη του την κλινική εξέταση του ασθενούς. Έτσι και ανάλογα με τα ευρήματα, θα μπορέσει να προτείνει στον ασθενή και την ενδεδειγμένη θεραπευτική αντιμετώπιση που μπορεί να είναι είτε συντηρητική είτε χειρουργική.

 

Ανθή Αγγελοπούλου

 

 

 

 

 

SHARE

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here